Asansörler; yük ve insanları, kılavuz raylar arasında hareketli kabin veya
platformlar ile düşey doğrultuda taşımaya yarayan elektro-mekanik tesisler olarak tarif
edilir. Asansörler taşıma kapasitesine göre türlere ayrılır:
a) Konutlarda kullanılan asansörler; 100, 180, 240, 320, 400, 630, 1000 kg
olmak üzere 7 türe ayrılır.
b) Konut dışı yerlerde kullanılan asansörler; 630, 800, 1000, 1200, 1600 kg
olmak üzere 5 türe ayrılır.
c) Sağlık tesislerinde kullanılan asansörler; 1600, 2000, 2500 kg olmak üzere 3
türe ayrılır.
Asansörler hızlarına göre 0,63 m/s, 1 m/s, 1,6 m/s, 2,5 m/s ve 2,5 m/s’ nin üzerindeki
hızlar olmak üzere 5 çeşittir.
Hidrolik asansörler ile elektrikli asansörlerde kullanılan bazı elemanlar farklılık
göstermektedirler. Bunun haricinde kullanılan elemanlar (kabin, kılavuz raylar, paten
blokları, otomatik kapılar) her iki tip asansörde de aynı olmaktadır.

Asansörün kullanım amacına göre, yükleme durumuna göre, kuyunun şekline
göre ne tip bir asansör kullanılacağına karar verilir. Seçim yapılırken istenilen hız da
göz önünde bulundurulur.
Elektrikli asansörler
Bu tip asansörler tahrik motorunun kumanda panosundan aldığı komut
vasıtasıyla harekete geçip, kabini istenilen yönde hareket ettirmesi yoluyla çalışırlar.
Kabin, karşı ağırlıkla müşterek çalışır. Aralarındaki çelik halatın tahrik kasnağı ile
sürtünmesinden kaynaklanan bir hareket vasıtasıyla yukarı aşağı hareket ederler. Kabin
ve karşı ağırlık birbirleri ile yaklaşık eşit ağırlıktadırlar. Bu sebeple enerjiden tasarruf
edilmiş olmaktadır. Bu tür tahrik makinelerine sürtünme tahrikli asansörler denir.
Ayrıca halat veya zincirin tahrik kasnağı üzerine sarılması ile çalışan asansörler de
mevcuttur. Bu şekilde çalışan asansörlere de tamburlu asansörler denir
Asansör kuyusu genel görünümü ve asansör elemanları
Asansör makinesi
Asansör tahrikinde DC ve AC teknolojileri kullanılır. Genel kural olarak yüksek
katlı binalarda (> 2.0 m/s) yüksek hızlı halatlı asansörlerde DC tahrik, az katlı binalarda
(< 2.0 m/s) daha yavaş hızlı asansörlerde AC tahrik kullanılır.
DC tahrik sistemi yapısı nedeniyle, maksimum konfor ve minimum toplam
kayıplarla asansör hareketinde hassasiyet sağlar. Ancak değişken DC voltaj kaynağı
gereklidir. Bunu için Ward – Leonard veya Thyristor – Leonard AC – DC çeviricisi kullanılır
Birçok uygulamada DC tahrik, kaynağa doğrudan bağlıdır. 100 – 300 d/dak gibi
kasnak hızlarında bir redüktörle birlikte kullanılır. Frekans çalıştırılan AC makineler
sabit senkron hıza sahiptir.
Asansör makinesi genellikle elektrik motorlu ve tahrik kasnaklıdır. Redüktörlü
ve redüktörsüz olmak üzere iki çeşidi vardır. Sonsuz vida mekanizmasının sessiz
çalışması, küçük hacimde büyük çevrim oranı sağlaması ve veriminin düşük olması
sebebiyle frenlemeye yardımcı olması yönünden asansörde yaygın olarak
kullanılmaktadır. Asansörlerde kullanılan elektrik motoru özel yapılmış, kaymalı Ward
– Leonard grubu elemanı olarak doğru akım motoru yer alır. Bu durumda asansör hızı
istenildiği gibi ayarlanarak rahat bir ivmeli hareket sağlanabilir.
Tek devirli asenkron motorlar hızı az olan asansörlerde kullanılır. 0,75 m/s den
fazla hızlı asansörlerde, özellikle duruş sırasındaki negatif ivmeli hareketin verdiği
rahatsızlığı azaltmak için, kutup sayısı değişebilen çift devirli motor uygulanır.
Asansörlerde redüktör olarak, yaygın olan sonsuz vida mekanizmasının dışında
planet mekanizmaları da kullanılmaktadır. Redüktörsüz asansörlerde tahrik kasnağı
doğrudan doğruya güçlü doğru akım elektrik motorunun miline kama ile bağlıdır.
Karşı ağırlık
Kabin ağırlığını ve tam yükün de yarısını karşılayacak ağırlıkta, kabine karşı yük
olarak tasarlanmıştır. Kolay taşınabilmesi ve miktar ayarı yapılabilmesi bakımından,
birbiriyle bağlanabilecek dökme demir parçalar halinde yapılır. Karşı ağırlık çelik bir
çerçeve yardımcı ağırlıklar ve çelik çerçeveye tutturulmuş yönlendirme elemanlarından
oluşmaktadır. Yardımcı ağırlıklar genellikle dökme demirden, çelik levhalardan veya içi
kumla doldurulmuş plastik karkaslardan imal edilir.
Askı elemanı
Asansörlerde genellikle yük taşıyıcı elemanlar çelik tel halatlardır. TS 1918/7
veya DIN 3058 Seale tipi halatlar asansörlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. İnsan
taşıyan asansörlerde en az iki halat kullanılmalı ve halat çapı 8 mm’den az olmamalıdır
Çelik tel halatlar, zamanla eskimekle beraber, ani olarak kopmaya karşı güvenli
elemanlardır. Periyodik muayenelerde kullanılamayacak duruma gelip gelmedikleri
testler sonucu anlaşılır. İşletme ömürleri şartlara göre değişiklik göstererek, 5 – 15 yıl
arasında değişir.
Hız regülatörü
Hız regülatörü, asansör iniş hızı nominal değerini %25 kadar aştığı taktirde,
paraşüt tertibatını harekete geçirerek paraşüt frenini etkiler ve motor elektriğini keser.
Asansör boşluğunun üst tarafında, makine dairesinde bulunur. Regülatör halatı kabinin
hareketini, regülatör kasnağına iletir. Aşırı hız halinde sıkıştırılan bu halat paraşüt
mekanizmasını harekete geçirir. Hız regülatörleri genellikle “hız sınırlayıcı” olarak
görev yaparlar. Ancak hız düzenleyen hız regülatörü çeşitleri de yapılmıştır.
Hız regülatörleri yapıları bakımından iki farklı çeşitte asansör tesislerinde
kullanılmaktadır:
a) sarkaçlı regülatör: 0,8 m/s ’den az kabin hızlarında kullanılan basit ve çift
sarkaçlı regülatörlerdir.
b) savrulma ağırlıklı regülatör: 1 m/s kabin hızlarının aşıldığı yerlerde kullanılır.
2.5 Son kat şalteri
Son kat şalteri kabinin en alt ve en üst durumlarını sınırlar. Kabine tespit
edilirler veya makine dairesi zeminine yerleştirilirler ve kabin tarafından çalıştırılırlar.
Birinci hal genellikle yüksek hızlı asansörlerde, ikinci hal ise düşük hızlı asansörlerde
kullanılır. Son kat şalterinin gerek kontrol devresini gerekse motor ana devresini kesen